संस्कृतवाङ्मये मनोविज्ञानम्

Abstract

वर्तमानकाले मनोविज्ञानमेकमतिमहत्वपूर्ण विज्ञानमस्ति। इदं मनोविज्ञानं PSYCHOLOGY वा इच्युच्यते । PSYCHOLOGY इति शब्दः  Psyche, Logos  चेति द्रयोः ग्रीकशब्दयोः योगेन निष्पन्नोडस्ति।  psyche इत्यास्यार्थः – आत्मनः,Logos  इत्यस्य-अध्ययनमिति ।एवं Psychology इति शब्दस्य व्युत्पत्त्यनुसारेण मनोविज्ञानं दर्शनशास्त्रस्य शाखाडडसीत् किन्तु वर्तमानकाले मनोविज्ञानस्य तात्पर्य प्राणीनां व्यवहाराध्ययनमिति स्वीक्रियते।  PSYCHOLOGY इत्यस्य भाषांतरपर्य़ायशब्दस्य मनोविज्ञानस्यार्थः भवति। मनसः विज्ञानम् अर्थात् मनसःतत्प्रक्रियाणाञ्च अध्ययनम्। यतः एताः मानसिकप्रकियाः व्यवहाररुपेण प्रक़टिताः भवन्ति अतःमनोविज्ञानस्यशयःव्यवहारस्य वैज्ञानिकमध्ययनमिति। भारतीय मनोविज्ञानस्य आधारशिला वैदिकग्रंथैःन्यस्ताडडसीत्। भारतीयमनोविज्ञानस्य आधुनिककालः कलकत्ताविश्वविधयालयस्य दर्शऩशास्त्रविभागे 1915 खिष्टाब्दे प्रारब्धः, यत्र प्रथमा मनोविज्ञानप्रयोगशाला स्थापिताडभवत्।